|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
MAGLINE
|
MAGLINE
drugi deo
Veliki kompleksi medjuzvezdanog gasa i prašine koja je ostala od formiranja galaksija, nazivaju se molekularni oblaci i sastoje se uglavnom od molekularnog vodonika. Ovi oblaci su najhladniji (10 do 20 K) i najgušći (106 do 1010 čestica/cm3) deo medjuzvezdanog medijuma. Pošto su ovi oblaci hladniji od mnogih drugih sredina, oni su i savršena lokacija za formiranje zvezda. Molekularni oblaci su naduvani i grudvasti, sa prečnikom koji se kreće manje od jedne svetlosne godine pa do 300 svetlosnih godina, i sadrži dovoljno gasa za formiranje od 10 do 10 miliona zvezda kao što je naše Sunce. Molekularni oblak koji premašuje masu od 100.000 Sunca naziva se "Džinovski molekularni oblak" (Giant Molekular Clouds = GMC's). Tipična, potpuno formirana spiralna galaksija sadrži oko 1.000 do 2.000 džinovskih molekularnih oblaka i mnogo manjih. Ovakvi oblaci su otkriveni u našem Mlečnom Putu putem radio teleskopa još pre 25 godina. Pošto molekuli u ovim oblacima ne emituje optičko zračenje ne mogu se videti ali oslobadjaju zračenje u radio talasnom opsegu. Radio teleskopi su neophodni da bi se pratili molekuli gasa i da se proučavaju njihove fizičke karakteristike. Slika desno pokazuje distribuciju GMS-a u okviru sazveždja Orion i susednih sazveždja čije su mape napravljene posredstvom radio snimaka gasa ugljen monoksida (CO).
Molekularni oblaci, u kojima se formiraju zvezde, se najčešće mogu naći u spiralnoj ruci, kao što se vidi na slici levo CO molekularne mape , koja pokazuje distribuciju ovih oblaka u Mlečnom Putu. Individualni džinovski molekularni oblaci su u svojoj unutrašnjosti turbulentna i vrlo silovita sredina. Sopstvena gravitaciona energija grupe je u protivteži sa pritiskom, koji nastaje zbog supersonične brzine gasa i linija magnetnog polja. Mapa zvezda, sjajnih nebula, i hladnih oblaka gasa u opsegu od 2.000 svetlosnih godina sazveždja Orion, spiralne ruke galaksije Mlečnog Puta može se videti na sajtu http://www.anzwers.org/free/universe/2000lys.htm. Pretumbacija iz spiralnih gustih talasa u okviru strukture kraka se sudaraju sa oblacima, sa udarnim talasima nastalim zbog eksplozije supernova, i sa obliznjim masivnim zvezdama u formiranju, što je možda bio mogući okidač koji je eventualno prouzrokovao nestabilnost (debalans) u okviru džinovskog molekularnog oblaka, kada počinje da se urušava. Pojedinačne zvezde u okviru grupe koje se formiraju od manjih struktura gasa, nazivaju se jezgro.
Nakon kolapsa džinovskog molekularnog oblaka gasa, počinje zagrevanje zbog trenja čestica, koje nastaje zbog medjusobnog sudaranja. Energija koju imaju čestice gasa se konvertuje u toplotnu energiju. Oblak gasa postaje sve topliji, sve dok ne počne da proizvodi infracrvenu i mikrotalasnu radijaciju. Za vreme početnog kolapsa, oblak je providan za radijaciju tako da kolaps nastaje prilično brzo. Kako oblak postaje sve gušći, on postaje neproziran. Infracrvena radijacija ostaje zarobljena, a temperature i pritisak u centru oblaka se povećavaju. Kada oblak počne da evouluira u protozvedu u početku ima samo oko 1% svoje konačne mase. Medjutim zvezdani džepovi nastavljaju da se uvećavaju, pošto se povećava brzina materijala koji se obrušava.
Nakon nekoliko miliona godina, dolazi do termonuklearne fuzije u jezgru, što proizvodi jake zvezdane vetrove, koji opet zaustavljaju obrušavanje nove mase. Ostali materijali u disku se sjedinjuju i formira druge zvezde i/ili planete. Protozvezde dostižu temperature od oko 2.000 do 3.000 K, što znači da postaju dovoljno vrele da isijavaju crvenu svetlost. Ali čaura gasa i prašine koja ih okružuje blokira vidljivu svetlost, koja ne može da se probije. Proplyds u Orionu je protozvezda koja je okružena protoplanetarnim diskom. Blizina ova dva mlada diska u Orionu su suočena sa teškim uslovima sa kojima moraju da se izbore dok pokušavaju da formiraju kompletan planetarni sistem. Ultravioletna
radijacija koja dolazi od jedne susedne zvezde, rapidno uništava disk
koji okružuje protozvezde. Samo oko 10% od ukupnih protozveda uspevaju
da prežive teške uslove u zvezdanom porodilištu i postanu zvezde. |
