Suncev sistem Merkur Venera Zemlja Mars Jupiter Saturn Uran Neptun Pluton Asterodi Komete Meteori
Sateliti Mesec Ganimed Kalisto Io Evropa

Svemir Galaksije Zvezde Magline

"SAZVEŽDJA SEVERNOG NEBA"
promenljive i dvojne zvezde, zvezdana jata, magline i galaksije
mr Krste Naumoskog

O ovoj zanimljivoj knjizi, koju bi svaki ljubitelj astronomije trebalo da ima, piše recezent knjige prof. dr Božidar Jovanović:

Da vidimo šta nam pruža ova korisna knjiga. Izdao ju je ZMAJ iz Novog Sada 2000. godine. Ima 327 crno-belih strana sa 202 slike u tekstu i XXII slike u boji na još XIV strana. Tu su i 38 numerisanih tabela za promenljive zvezde, 34 nenumerisane za Mesijeove objekte i 59, takođe nenumerisanih, sa spiskovima važnijih zvezda u svakom sazvežđu. Ima još 29 slika dvojnih i 43 slike promenljivih zvezda, koje su u sastavu numerisanih slika. Tekst ima 6 glava sa obimnim Prilogom.

SADRŽAJ
1. ORIJENTISANJE NA NEBESESKOJ SFERI (7 strana, 4 slike) obuhvata horizontski, oba ekvatorska i ekliptički koordinati sistem sa podrobnim tumačenjima.
2. PRIVIDNO OBRTANJE NEBESKE SFERE (3 strane, 3 slike) objašnjava šta su to dnevna i godišnja obrtanja nebeskog svoda.
3. POSMATRANJE NOĆNOG NEBA (14 strana, 9 slika, 6 tabela) daje korisna uputstva i opisuje osobenosti pomoćnih sredstava: dogleda, refraktora i reflektora.
4. TIPOVI NEPOKRETNIH OBJEKATA NA NEBU I NJIHOVE KARAKTERISTIKE (32 strane, 21 slika i 4 tabele) tumači šta su to zvezde (njihov položaj na nebeskom svodu; udaljenost; kretanje; masu i gustinu; sjaj; razmere; spektralne klase). Vrste zvezda (dvojne i višestruke). promenljive (Cefeide, Miride, polupravilno i nepravilno promenljive, eklipsne), zvezdana jata (rasturena; zbijena; nepravilna), međuzvezdana materija (rasuta, planetarne magline), galaksije (eliptičke, spiralne, premošćene). Kao primer su date tipične predstavnice za pojedine spektralne klase. Podobno su objašnjeni Argelanderov, Pikeringov i Blaško-Nejlandov postupak za vizuelnu procenu sjaja zvezda (oni se obično primenjuju kod posmatranja promenljivih zvezda).

Sazvežđe Veliki Medved

5. PODELA ZVEZDANOG NEBA NA SAZVEŽĐA (5. strana, 2 slike, 5 tabela) sadrži istorijski prikaz ranijih i sadašnjih srpskih i latinskih naziva. Uz dve slike, severne i južne nebeske polulopte, data je zvanična podela na: zodijačka, severna i južna. Treba da se navede da tabelarni pregled sada važećih naziva sadrži još i drugi padež latinskog, danas korišćene skraćenice od tri slova, pripadanje severnoj, južnoj polulopti ili nebeskom polutaru, kao i površinu u kvadratnim stepenima koju zauzimaju.

Najobimnija je glava 6. SAZVEŽĐA SEVERNOG NEBA (220 strana, 165 slika, 131 tabela). Podeljena su na Cirkumpolarna, Jesenja, Zimska, Prolećna i Letnja sazvežđa (prema vidljivosti na našem nebu). Mora da se napomene da su obuhvaćena i neka koja pripadaju južnom nebu, ali su njihovi delovi povremeno vidljivi i sa severne Zemljine polulopte.

Da bi bilo jasno šta sve može u ovoj knjizi da se nađe, uzećemo jedno sazvežđe, recimo Andromedu, kao primer i opisati podrobno šta je dato sve. Na početku pojedinih grupa je zajednički crtež svih vidljivih sazvežđa, u ovom slučaju jesenjih. Nabrojmo, prvo, ilustracije. Uz svako sazvežđe je nacrtan i lik po kome je ono dobilo ime. Sledeća slika, na crnoj pozadini, prikazuje belom bojom: same zvezde - oznake - njihovu prividnu veličinu, alinjmane koji ih prividno povezuju; dobro odabranim znacima su obeležena i druga nebeska "tela" (magline, jata, galaksije a uz njih i Mesijevove oznake, ako ih imaju, promenljive zvezde).

Slikovita karta sazvežđa Veliki Medved

U tekstu, posle navođenja od kada do kada je sazvežđe vidljivo na našem nebu, dat je kratak opis najsjajnijih zvezda (uz navođenje imena ako ga imaju). Dato je i objašnjenje porekla naziva, njihovih izmena u toku istorije, pa i ime onoga ko ih je prvi otkrio. Navedene su i druge osobenosti: da li je višestruka, koje je spektralne klase, prividna veličina, uglovna daljina, ako je višestruka.... na kraju je data pregledna tabela sa spiskom sjajnijih zvezda (po redu veličine). U njemu posle oznake (grčkog slova ili broja) stoji ime, prividan, apsolutan sjaj, spektralna klasa, daljna (u svetlosnim godinama) i koordinate (raktascenzija i deklinacija, u sekundama) za epohu 2000.00. Radi lakšeg snalaženja odštampana je i karta za promenljive zvezde (u obliku kvadrata). One spadaju u numerisane slike. Naznačene su obližnje zvezde za upoređivanje, izvan okvira. Uz njih postoje numerisane tabele sa oznakom zvezde, amplitudom promene sjaja, koordinate za epohu 2000.00 i periodom trajanja promene. Kod dvojnih ili višestrukih zvezda je u kružnom okviru data njihova uglovna daljina. Ove slike spadaju u numerisane. Nisu zaboravljeni ni Mesijeovi objekti. U posebnim tabelama je u prvom stupcu redni broj po Mesijeu, u drugom je dat NGGC broj, u trećem je tip, u četvrtom je prividna veličina, u petom su dimenzije u lučnim minutima, u šestom je daljina od Zemlje (u svetlosnim godinama), a u preostala dva su odgovarajuće rektascenzije i deklinacije (u lučnim minutima). U tekstu je uz ovo dat dosta obiman istorijat nalaženje i kasnija posmatranja. Na ovaj način je obrađeno ukupno 65 sazvežđa!

Ima svega 5 priloga. Azbučni pregled pojmova (6 strana) je u stvari registar onoga što je u knjizi obrađeno sa brojem strane na kojoj se nalazi. Azbučni pregled mitoloških ličnosti, manje poznatih reči i njihovog značenja obuhvata "lična" imena zvezda ili mitoloških bića koja se spominju, opet sa brojem strane. Azbučni prikaz naziva nebeskih tela i asocijacija nabraja ćirilicom i latinicom imena. Ovaj registar navodi sve strane na kojima se tumači njihov postanak. Azbučni prikaz imena ličnosti popisuje nazive onako kako ih mi čitamo i u originalu. Pod naslovom Julijanski periodi su dati pod A Broj dna do 0-tog januara prestupne godina, pod B broj dana do početka svakog meseca četvorogodišnjeg intervala. Zaključak čini spisak broj dana od početka perioda do 12 časova svetskog vremena (podneva) 0-tog dana svakog meseca.

Sam pregled sadržaja ovog priručnika govori o koristi koju može da stekne svaki čitalac, koga zanima astronomija; pa čak i strućnjaci mogu da nađu ponešto što do tada nisu znali. U svakom slučaju može da se preporuči. Ne bi trebalo da ni jedan amater-astronom bude bez nje i njene pomoći.